Tensioni i lartë i gjakut (hipertensioni): simptomat, vlerat normale dhe si ta ulni

Tensioni i lartë ose hipertensioni, sipas udhëzimeve evropiane të kardiologjisë (ESC 2024, është kur matja te mjeku shfaqet 140/90 mmHg ose më shumë, e konfirmuar në disa matje. Në shtëpi, kufiri është 135/85 mmHg ose më shumë. Vlerat 120–139 / 70–89 quhen tension i rritur, dhe në këtë zonë ndryshimet në mënyrën e jetesës kanë efektin më të madh. Shumica e njerëzve me tension të lartë nuk kanë asnjë simptomë, ndaj e vetmja mënyrë për ta zbuluar është matja. Tensioni ulet me më pak kripë, peshë më të ulët, lëvizje të rregullt dhe pak alkool. Kur kjo nuk mjafton, mjeku jep barna që merren çdo ditë.

Telefononi urgjencën menjëherë nëse tensioni është 180/120 ose më shumë dhe keni dhimbje në kraharor, frymëmarrje të vështirë, dobësi ose mpirje në një anë të trupit, vështirësi në të folur, turbullim të shikimit ose dhimbje koke shumë të fortë.

Çfarë është tensioni i gjakut dhe si lexohet?

Tensioni (presioni) i gjakut është forca me të cilën gjaku shtyn muret e arterieve. Shkruhet me dy numra, për shembull 120/80 mmHg:

• Numri i parë (sistolik, “i madhi”): presioni kur zemra tkurret dhe nxjerr gjakun.
• Numri i dytë (diastolik, “i vogli”): presioni kur zemra pushon mes dy rrahjeve.

Mjafton që njëri nga dy numrat të jetë i lartë që tensioni të quhet i lartë. Shpesh njerëzit e quajnë “tensioni i zemrës”, por është i njëjti tension i gjakut.

Vlerat e tensionit: çfarë do të thotë matja juaj?

Vlerat i përkasin matjes te mjeku, ulur dhe të qetë, te të rriturit. Një matje e vetme e lartë nuk mjafton për diagnozë, sepse duhen disa matje në ditë të ndryshme.

Matja (mmHg)	Çfarë do të thotë zakonisht
nën 120/70	Normal (jo i rritur)
120–139 / 70–89, p.sh. 130/80, 130/85	Tension i rritur. Ndryshoni mënyrën e jetesës dhe kontrollohuni rregullisht. Mjeku mund të japë barna nëse rreziku për zemrën është i lartë.
140/90 ose më shumë	Hipertension nëse përsëritet në disa matje. Duhet vizitë te mjeku.
150/90, 160/100	Hipertension i qartë. Zakonisht kërkon trajtim me barna, përveç ndryshimeve në jetesë.
180/120 ose më shumë	Shumë e lartë. Me simptomat e mësipërme është urgjencë. Pa simptoma, rimatni pas disa minutash qetësie dhe lajmëroni mjekun po atë ditë.

Për tensionin nën 90/60, lexoni tensioni i ulët i gjakut (hipotensioni).

Simptomat e tensionit të lartë

Hipertensioni quhet “vrasësi i heshtur”, sepse shumica e njerëzve nuk ndjejnë asgjë, edhe me vlera shumë të larta, për vite me radhë. Kur shfaqen, simptomat zakonisht nuk janë specifike:

• dhimbje koke, sidomos në pjesën e pasme dhe në mëngjes
• marramendje ose zhurmë në vesh
• skuqje e fytyrës
• rrahje të forta të zemrës
• gjakderdhje nga hunda (rrallë, dhe zakonisht vetëm kur tensioni është shumë i lartë)
• turbullim i shikimit

Këto shenja kanë shumë shkaqe të tjera. Mënyra e vetme për ta ditur nëse keni tension të lartë është ta matni.

Nga se vjen tensioni i lartë?

Hipertensioni primar (rreth 9 nga 10 raste) zhvillohet ngadalë, nga disa faktorë së bashku:

• mosha dhe trashëgimia (prindër me tension të lartë)
• kripa e tepërt në ushqim, si buka, djathi i bardhë, mishi i përpunuar, turshitë dhe ushqimet e gatshme
• mbipesha, sidomos dhjami në bark
• pak lëvizje
• alkooli dhe duhani
• stresi kronik dhe gjumi i pamjaftueshëm

Hipertensioni sekondar vjen nga një sëmundje tjetër, si:

• sëmundjet e veshkave
• problemet e tiroides ose të gjëndrave mbiveshkore
• apnea e gjumit
• disa ilaçe, si anti-inflamatorët (ibuprofeni, diklofenaku), dekongjestionuesit e hundës, kortizoni dhe disa kontraceptivë

Mjeku e dyshon këtë kur tensioni del i lartë në moshë të re, rritet papritur ose nuk ulet me barna.

Pse duhet trajtuar tension i lartë i gjakut?

Edhe pa simptoma, tensioni i lartë dëmton ngadalë enët e gjakut dhe organet. Ai rrit rrezikun për:

• infarkt dhe pamjaftueshmëri të zemrës
• iktus (insult) cerebral, si nga bllokimi i një ene (më i shpeshti), ashtu edhe nga gjakderdhja në tru
• dëmtim të veshkave, deri në pamjaftueshmëri renale
• dëmtim të syve (retinopati)
• fibrilacion atrial dhe demencë vaskulare

Lajmi i mirë është se uljen e tensionit e ndjek ulje e këtyre rreziqeve.

Si ta ulni tensionin e lartë

Këto ndryshime e ulin tensionin dukshëm. Për shumë njerëz me tension të rritur, ato mjaftojnë. Për ata që marrin barna, i bëjnë barnat më efektive.

1. Më pak kripë. Synoni më pak se 5 g kripë në ditë (rreth një lugë çaji), duke llogaritur edhe kripën e fshehur te buka, djathi, sallami, supat e gatshme dhe turshitë. Shumë njerëz e ulin tensionin dukshëm vetëm me këtë.
2. Ushqim i tipit DASH ose mesdhetar. Më shumë perime, fruta, bishtajore, drithëra të plota, peshk dhe vaj ulliri. Më pak mish të kuq, ushqime të skuqura dhe ëmbëlsira.
3. Humbje peshe. Edhe 5 kg më pak e ulin tensionin. Përafërsisht, çdo kilogram i humbur e ul me rreth 1 mmHg.
4. Lëvizje e rregullt. Bëni të paktën 150 minuta në javë aktivitet të moderuar, si ecje e shpejtë, biçikletë ose not, të ndarë në shumicën e ditëve. Ushtrimet e forcës 2–3 herë në javë ndihmojnë gjithashtu.
5. Pak ose aspak alkool. Alkooli e rrit tensionin. Sa më pak, aq më mirë.
6. Lini duhanin. Çdo cigare e rrit tensionin përkohësisht dhe dëmton enët e gjakut.
7. Gjumë dhe stres. Flini 7–8 orë. Nëse gërhitni fort dhe ndiheni të përgjumur gjatë ditës, kontrolloni për apne gjumi.

A mund ta ul tensionin menjëherë? Nuk ka asnjë truk të sigurt që e ul tensionin “për 30 sekonda”. Nëse matja del e lartë, uluni të qetë për 5–10 minuta, merrni frymë ngadalë dhe rimateni. Mos merrni tableta shtesë ose barna të dikujt tjetër pa folur me mjekun, sepse ulja e shpejtë e tensionit mund të jetë e rrezikshme. Nëse vlera mbetet 180/120 ose më shumë, ose keni simptomat e urgjencës, telefononi 127.

Çfarë të pini dhe të hani kur keni tension të lartë?

• Ujë në sasi të mjaftueshme, si pije kryesore.
• Kafe me masë. Te shumica e njerëzve, 1–2 kafe në ditë nuk ndikojnë shumë, por kafeja e rrit tensionin përkohësisht menjëherë pas pirjes.
• Ushqime të pasura me kalium (perime me gjethe, banane, fasule, patate të ziera, kos), përveç rasteve kur keni sëmundje veshkash ose merrni barna që e rrisin kaliumin. Pyesni mjekun.
• Çaji i hibiskusit dhe lëngu i panxharit mund ta ulin pak tensionin sipas disa studimeve, por efekti është i vogël dhe nuk zëvendëson barnat.
• Shmangni: alkoolin, pijet energjike, ushqimet e kripura, dhe jamballin (licorice) në sasi të mëdha.

Barnat për tensionin e lartë

Kur tensioni mbetet 140/90 ose më lart pavarësisht ndryshimeve në jetesë, ose kur keni rrezik të lartë (diabet, sëmundje veshkash ose zemre), mjeku jep barna. Grupet kryesore janë:

• ACE-inhibitorët dhe sartanët (ARB)
• bllokuesit e kanaleve të kalciumit
• diuretikët, të njohur si “shkarkuesit”, që largojnë kripën dhe ujin e tepërt
• beta-bllokuesit, në raste të caktuara

Shpesh përdoren dy barna në një tabletë, me doza të ulëta, sepse punojnë më mirë bashkë dhe kanë më pak efekte anësore. Barnat merren çdo ditë, edhe kur tensioni është normalizuar, sepse tensioni është normal pikërisht falë tyre. Mos i ndërprisni dhe mos i ndryshoni dozat vetë. Për ndjekjen e trajtimit, lexoni menaxhimi i hipertensionit arterial.

Si ta matni tensionin saktë në shtëpi

• Përdorni një aparat elektronik me manshetë në krah, jo në kyç, me madhësinë e duhur të manshetës.
• Mos pini kafe, mos pini duhan dhe mos bëni ushtrime 30 minuta para matjes.
• Uluni me shpinën të mbështetur dhe këmbët në tokë, pushoni 5 minuta dhe mbani krahun në nivelin e zemrës.
• Bëni 2 matje me 1 minutë diferencë, në mëngjes dhe në mbrëmje, për 7 ditë. Shënoni të gjitha vlerat dhe tregojani mjekut.

Kur matjet në shtëpi dhe te mjeku nuk përputhen (për shembull “hipertensioni i bluzës së bardhë”), mjeku mund të kërkojë Holter tensioni 24-orësh.

Sa shpesh duhet ta matni tensionin?

• 18–39 vjeç, me tension normal dhe pa faktorë rreziku: të paktën çdo 3 vjet.
• Mbi 40 vjeç, ose me mbipeshë, diabet, sëmundje veshkash ose tension të rritur: të paktën një herë në vit.
• Me hipertension të diagnostikuar: sipas planit të mjekut, zakonisht me matje të rregullta në shtëpi.

Kur duhet të shkoni te kardiologu?

• kur matjet në shtëpi janë vazhdimisht 135/85 ose më shumë
• kur tensioni nuk ulet edhe pse merrni barna
• kur jeni nën 40 vjeç dhe keni tension të lartë, për të kërkuar shkakun
• kur keni edhe dhimbje kraharori, gulçim, rrahje të çrregullta ose fryrje të këmbëve

Gjatë vizitës, kardiologu mund të kërkojë EKG, ekokardiografi, analiza gjaku (veshkat, sheqeri, kolesteroli, kaliumi) dhe analizë urine, për të parë nëse tensioni ka prekur zemrën ose veshkat.

Pyetjet më të shpeshta: Simptomat e tensionit të lartë

Kontrolli i tensionit në Starmed Hospital

Në Starmed Hospital, kardiologu ju mat tensionin dhe kërkon shkakun. Në të njëjtën vizitë mund të bëni EKG, ekokardiografi, Holter tensioni dhe analizat e gjakut, dhe dilni me një plan trajtimi të qartë.

Rezervoni vizitën te kardiologu →

Mësoni më shumë për Kardiologjinë në Starmed ose njihuni me Dr. Sejdin Meço.

Ky artikull ka qëllim informues dhe nuk zëvendëson vizitën te mjeku.